OĞUZ ÖZDEM YAZDI - İŞTE O RAPOR

1954 yılı başlarında Nevşehir’in ileri gelenleri, kanaat önderleri, sivil toplum kuruluşlarının başkanları bir araya gelerek gelişen, değişen ve büyüyen Nevşehir’in artık il olması gerektiği düşüncesi ile bir araya geldiler. Belediye Başkanı Azmi Durukanlı başkanlığında gerçekleşen bir toplantıda gelişen siyasi konjonktür de göz önüne alınarak, artık Nevşehir’in il olması zamanının geldiğinin gerekçeleri ile birlikte bir rapor hazırlanarak, başbakanlığa, içişleri bakanlığına, DP ve MP genel merkezine gönderilmesi yönünde karar alınır. Bu sıralarda bazı ilçelerin İl yapılması konusundaki söylentiler, girişimler ve Millet Meclisine yapılan ziyaretler, Nevşehir ileri gelenlerini umutlandırmıştı. Bunun üzerine Millet Partisi İl Başkanı Kamil Gündüz, Ticaret Odası Başkanı Nail Tavukçu, Şoförler Cemiyeti Başkanı A. Kemal Dedeoğlu, Şehir Kulübü Başkanı Enver Durukanlı, Çiftçi Mallarını Koruma Başkanı Yaşar Akyüz, Ziraat Odası Başkanı Hamdi Gülalioğlu, bağcılar Kalkındırma Dernek Başkanı Durmuş Dedeoğlu’ndan oluşan heyet, aşağıdaki raporu hazırlayarak ilgili yerlere gönderdiler. Ki bu rapor, Nevşehir’in il oluş serüveninde önemli bir kilometre taşıdır. Merkezinde ve vilayetin diğer ilçelerinde ve hatta komşu bazı vilayetlerde şubesi mevcut olmadığı halde İş Bankası’nın Nevşehir’de bir şube açmış olmasıdır. Şube’nin ilk altı aylık faaliyeti zarfındaki tevdiatı bir milyon lirayı ve plasman miktarı da 400 bin lirayı geçmiş durumdadır. Yukarıda arz edildiği gibi arazinin dar ve verimsiz olması Nevşehir halkını ticaret ve esnaflık yapmaya veya maişetini dışarda aramaya sevk etmiştir. Nevşehir tüccar ve esnafı sadece mahalli iş yapmakla iktifa etmez. Şehirlerarası muamelelere de fazlaca girişirler. Kalkınma heyetinin Niğde hakkında yazdığı raporda da belirtildiği gibi “ Nevşehir, bölgenin iktisadi pazarı mahiyetindendir. Gülşehir ve Aksaray’dan başka komşu vilayetlere bağlı Avanos ve Ürgüp gibi kazalar için de ticari bir merkez durumundadır…” Niğde vilayeti içerisinde iktisadi bakımdan hakim bir vaziyette olan Nevşehir’in komşu vilayetlere bağlı bazı kazalar için dahi ticari bir merkez olmasının sebebi basittir. Ürgüp, vilayet merkezi olan Kayseri’ye 87 km Avanos da vilayet merkezi olan Kırşehir’e 50 km mesafede olduğu halde bu ilçelerin Nevşehir’e mesafeleri 20 şer km den ibarettir. Ürgüp aynı zamanda ağır ceza itibarıyla da Nevşehir’e tabii bulunmaktadır. Vaktiyle Avanos ağır ceza da Nevşehir’e bağlı olduğu halde sonradan siyasi sebeplerle Kırşehir’e bağlanmış bulunmaktadır. Nihayet Ürgüp ve Avanos halkı her aradıklarını Nevşehir’de bulabildikleri gibi Nevşehirli seyyar esnaf, gerek bu şehirlerin gerekse mücavir başka kasabaların ve pazarı olan köylerin bütün ihtiyaçlarını mahallerinde karşılamaktadırlar. Nevşehir’de 710 kadar sabit ticari firma mevcut olup bunlar arasında bilhassa 60 kadar manifaturacı, 45 demirci, 15 bakırcı, 110 kunduracı ve tamirci, 12 tenekeci ve sobacı, 15 marangoz, 8 fırın, 29 berber, 125 bakkal ve sebzeci, 30 terzi, 4 saatçi, 33 hırdavatçı ve yedek malzemeci, 2 eczane, 30 leblebici ve 50 kadar celep işleri ile meşgul esnaf ile 30 kadar kuru üzüm tüccarı, Nevşehir’in iktisadi ve ticari gelişmesinde mühim rol oynamaktadır. Civar köy ve kasabaların pazarlarını dolaşan seyyar esnaf bu rakamlara dahil değildir. Ticaret odası kayıtlarına göre Nevşehir leblebicileri Erzurum, Ankara, Yozgat, Kayseri, Kırşehir ve Adana gibi merkezlere yılda 750 ton leblebi sevk etmektedirler. Nevşehir’de nakliyecilik de fazlaca gelişmiştir. Belediyede 300 e mütecaviz nakil vasıtası kayıtlıdır. Bu vasıtalar Nevşehir’in mahalli ihtiyacını temin ettikten başka civar pazarlara ve büyük istihlak merkezlerine de nakliyat yaparlar. Bu nakliyat bilhassa Nevşehir-Çukurova-İskenderun, Nevşehir-Sivas-Erzurum, Nevşehir-Ankara-İstanbul, Nevşehir-Aksaray-Konya istikametinde cereyan eder. Bu istikamet üzerine şu durum zikredilebilir. Niğde-Çamardı postasının ihalesi 300 liraya müşteri bulamadığı halde Nevşehir- Niğde postası sıfırla işlemektedir ve mevzuat müsait olsa belki üste de para veren de bulunacaktır. Gerek ticaret ve esnaflık işlerinde, gerekse nakliyat sahasında Nevşehirliler kolektif tarzda çalıştıkları için büyük işler başarabilmek imkanına maliktirler. Nevşehir tüccarlarından birçoklarının komşu vilayetlerde ve hatta Ankara, İstanbul, Adana, Erzurum gibi işlek merkezlerde mühim ortaklıkları veya alakaları mevcuttur. Ticaretin kasabamızdaki inkişafına bir misal olmak üzere Niğde merkezinde gelir vergisine tabi (…) ticaret erbabı olmasına mukabil, Nevşehir merkezinde bu miktarı 114 olduğunu zikretmek kafidir. Ticaret ve nakliyatın şehrimizdeki inkişafı şehirler arası telefon muhaberelerinde kendini göstermektedir. Elde mevcut 30luk bir santral ihtiyacı karşılamadığından son zamanlarda Nevşehir postanesine 100lük bir santral tahsis olunmuştur. Bir müddet sonra bunun da kafi gelmeyeceği muhakkaktır. MİLLİ EĞİTİM İŞLERİ: Nevşehir merkezinde 6 ilkokul (bu da ihtiyaca kafi gelmemektedir), Bir orta okul, bir erkek orta sanat okulu ve bir akşam kız sanat okulu vardır. Nevşehir’e bağlı 38 köyden 24ünde tek öğretmenli, yedisinde 5 öğretmenli ve üçünde de 3 öğretmenli ilkokul bulunmaktadır.